پس از آنکه اوج دوران فتوح فروکش کرد وقلمرو حکومت اسلامی ثبات یافت . و مسلمانان از تدوین اساسی علوم اسلامی فراغتی نسبی یافتند در پرتو اهتمام و سیاستهای تشویقی برخی از خلفای عباسی با استفاده از ثروتهای کلان بیت المال توجه جامعه مسلمانان رفته رفته بسوی علوم و صنایعی جلب شد که عمدتا در اختیار تمدنهای غیر مسلمان قرار داشت.

منبع اصلی این توجه آیات قرآن و احادیث بسیاری بود که مومنان را به کسب علم و فن ترغیب می کرد. آنچه بیش از همه در فراهم آوردن شرایط این حرکت اهمیت داشت فتوح مسلمانان و بویژه استیلای آنها بر سراسر قلمرو ساسانیان و بخشهایی از امپراتوری روم شرقی بود . این سرزمینها هر یک فرهنگ و تمدنی دیر پا داشتند ، افزون بر آنکه ، دو هزاره قبل از این ، با لشکرکشی اسکندر مقدونی ، کم و بیش یونانی مابی نیز در میانشان رسوخ کرده بود .

در مدت کوتاهی ، اشتیاق و فعالیت حکام ، اندیشمندان و دوستداران دانش در جهان اسلام چنان بالا گرفت . که بعدها آن دوره را « عصر نهضت ترجمه » نام نهادند. این نهضت اگر چه در عصر بنی امیه آغاز شد . تاثیر اصلی خود را در عصر بنی عباس بر جای گذاشت . بیشتر مطالب ترجمه شده در عهد بنی امیه ، اسناد اداری ، دیوانی و سیاسی و بازرگانی بود که به اقتضا و ضرورت ارتباط بین حکام جدید و اتباع غیر عرب ترجمه شد و حتی متونی که می توان آنها را فرهنگی نامید نیز بضرورت نظامی یا اداری ترجمه شده بود . نهضت ترجمه آگاهانه ای که آثار تاریخی و اجتماعی و فرهنگی  عمیق ودامنه داری از خود بر جای گذاشت . با ظهور نخستین خلفای عباسی آغاز شد .

این نهضت علمی بیش از دو سده تداوم یافت ، به ویژه از زمان حکومت منصور دومین خلیفه عباسی اقدامات مهمی در زمینه ترجمه علوم بیگانگان صورت گرفت . در این دوره ، نخستین ترجمه ها از فارسی به عربی بود . طی دوره های بعد ، ترجمان اسلامی در فنون ترجمه منجر تبحر بیشتری یافتند و آثاری از زبانهای سریانی و یونانی به عربی ترجمه کردند .